Το Γαρδίκι είναι ένα ορεινό χωριό της Φθιώτιδας, σε υψόμετρο 1.000 μ. στην ανατολική πλαγιά του όρους Οξυά. Συνορεύει με τους νομούς Φωκίδας, Αιτωλοακαρνανίας και Ευρυτανίας. Απλώνεται σε μήκος δύο χιλιομέτρων. Αποτελείται από τρεις συνοικίες (μαχαλάδες):

• Τον Άγιο Αθανάσιο, όπου βρίσκεται ο ομώνυμος ναός.
• Τον Σταυρό, που είναι το κέντρο του χωριού.
• Την Παναγία, όπου βρίσκεται η εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου.

Επίσης, στο Γαρδίκι ανήκουν και οι οικισμοί της Κουτσούφλιανης και των Κουρελέικων. Η θέση του αποτελεί το μοναδικό πέρασμα από τον Βορρά προς τον Νότο, ενώνοντας παράλληλα τα δυτικά χωριά της Αιτωλίας και των Κραβάρων με αυτά της Φθιώτιδας.

Την ονομασία Γαρδίκι την συναντούμε αρκετά συχνά στην Ελλάδα. Υπάρχει Γαρδίκι στο Σούλι, στην Mεσσηνία, στην Αρκαδία, στην Βόρεια Ήπειρο, στα Τρίκαλα και αλλού. Στην περιοχή Φθιώτιδος ονομάζονταν παλαιότερα με το όνομα αυτό η Πελασγία και ήταν πρωτεύουσα του Δήμου Κρεμαστής Λαρίσης, το Γαρδικάκι που τώρα λέγεται Οίτη και το Γαρδίκι Ομιλαίων. Για την ετυμολογία του ονόματος «Γαρδίκι»¹ έχουν δοθεί πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει η άποψη, ότι το όνομά του το Γαρδίκι, το οφείλει στο ότι ευρίσκεται κτισμένο σε «ευρύχωρη στενωπό» και αποτελεί πέρασμα από τον Βορρά προς τον Νότο, και από την Ανατολή προς τη Δύση. Για τον λόγο αυτό λοιπόν, ήταν ιδανική θέση για τη δημιουργία τελωνείου για την είσπραξη διοδίων ή φόρων. Έτσι ονομάστηκε Γαρδίκι, δηλαδή Τελωνείον, κατά τη Σλαβική γλώσσα². Κατά την άποψη του μεγάλου Φθιώτη ιστορικού Βορτσέλα «…το όνομα Γαρδίκιον είναι Σλαβικόν, σημαίνει δε κατά τον Μέγαν Οικονόμον Κωνσταντίνον τον εξ Οικονόμων, πολίχνη»³.

Άλλοι πάλι το ερμηνεύουν ως «Καστράκι=μικρό κάστρο»⁴, και άλλοι ως …«λάχανο»⁵. Στο μόνο που συμφωνούν όλοι είναι ότι η λέξη είναι Σλαβική. Σ’ όλες όμως τις ερμηνείες καμιά εξήγηση δεν δίνεται για το πώς αυτή η σλαβογενής λέξη παράγεται. Μοναδική ίσως, αλλά και λογική είναι η ερμηνεία την οποίαν μας δίνει ο Γ. Δελόπουλος⁶. Μας λέει ότι παράγεται, από μία παλιά σλαβική λέξη, τη λέξη Grad που σημαίνει «πόλις». Αυτή την λέξη τη συναντάμε σαν δεύτερο συνθετικό στις ονομασίες πολλών πόλεων στην σλαβική γλώσσα. Π.χ. Πέτρο-γκραντ, Λένινγκραντ, Μπέο-γκραντ(=Βελιγράδι), κ.α. ή ακόμη Gredisk (πόλη στην Ουκρανία), Gredisca (πόλη στην Γιουγκοσλαβία) κ.λ.π. Στα ελληνικά όμως η προφορά αλλοιώθηκε φυσιολογικά (το «g» έγινε «γα» και το «d» έγινε «δ» και έτσι από «γκραντ» έχουμε «γραδ», π.χ. Βελιγράδι κ.τ.λ.). Με την πάροδο του χρόνου όμως έπαθε κι άλλη μεταβολή. Το υγρό «ρ» που ήταν πριν από το «α» πήγε μετά απ’ αυτό (δηλ. έχουμε μετάθεση) και έγινε από «Γραδ» σε «Γαρδ». Παρόμοια παραδείγματα έχουμε πολλά, όπως η λέξη Blato έγινε Βάλτος, το κραμβολάχανο έγινε καρμπολάχανο κ.α. Τελικά σ’ αυτό προστέθηκε και η σλαβική κατάληξη «ικ» που στα ελληνικά μετατρέπεται σε «ικι» ή «ικο», (π.χ. Βολένικο) και έτσι έχουμε ΓΑΡΔ+ΙΚ+Ι=ΓΑΡΔΙΚΙ, που σημαίνει: πόλις, πολίχνη, κωμόπολη.

Η καταγωγή της λέξης (σλαβική) μας βοηθάει να προσδιορίσουμε πότε ο τόπος αυτός απέκτησε το όνομα Γαρδίκι. Ο Μαν. Τριανταφυλλίδης μας λέει⁷ ότι οι λέξεις της σημερινής μας γλώσσας αποτελούνται από τρία στρώματα:

1. Λέξεις που εξαρχής ανήκαν στην ελληνική γλώσσα.
2. Λέξεις που μπήκαν από την χριστιανική εποχή έως το 1800 μ.Χ.
3. Λέξεις που μπήκαν από το 1800 μ.Χ. έως σήμερα.

Στο δεύτερο στρώμα είναι λέξεις που πήρε η γλώσσα μας από τους Σλάβους, Βούλγαρους, Βλάχους, Τούρκους, Άραβες, Ιταλούς, στις διάφορες επιδρομές τους. Εδώ ανήκει και η λέξη Γαρδίκι. Πιο συγκεκριμένα στην περιοχή της Φθιώτιδας από 517 μ.Χ. έως το 996 μ.Χ.⁸ έγιναν πέντε σλαβικές και άλλες τόσες βουλγαρικές επιδρομές, οι οποίες συνοδεύονταν από λεηλασίες και σκοτωμούς. Εξ αιτίας αυτών των επιδρομών, ο γερμανός ιστορικός Φαλμεράϋερ ισχυρίσθηκε ότι οι σλαβοβούλγαροι εξόντωσαν την ελληνική φυλή. Τον ισχυρισμό αυτόν ανέτρεψαν Έλληνες και ξένοι ιστορικοί, όπως ο Παπαρρηγόπουλος, ο Boesler, ο Vasiliev κ.α., οι οποίοι μας πληροφορούν ότι τα μόνα ίχνη που έμειναν από την σλαβική παραμονή στον Ελληνικό χώρο, είναι ονόματα χωριών (κυρίως ορεινών), όπως Σμόκοβο, Σέλιανη, Μούστροβο, Λιάσκοβο, ονόματα ποταμών όπως Βίστριζα, ονόματα τοποθεσιών και μικρών αντικειμένων, «… αλλά πάντα, μικρόν κατά μικρόν, αποκτούν την ελληνικήν επένδυσιν και τοιουτοτρόπως εισάγονται εις την Ελληνικήν οικογένειαν, την αποτελούσαν πνεύμα μάλλον παρά φυλήν…»⁹

Σ’ αυτήν την περίοδον, δηλ. ανάμεσα στον 6ον μ.Χ. και 8ον μ.Χ. αιώνα, ο τόπος μας πήρε το όνομα Γαρδίκι. Κατά την διάρκεια της τουρκοκρατίας πήρε το προσωνύμιο Χαΐν Γαρδίκι¹⁰, δηλ. Άπιστο Γαρδίκι¹¹. Δυτικά του Γαρδικίου βρέθηκε πλάκα με επιγραφή «Χαΐνι Γαρδίκι»¹². Το «Ομιλαίων», που ακολουθεί το όνομα Γαρδίκι και ήταν και το όνομα του Δήμου (Δήμος Ομιλαίων), οφείλεται στην κατά τον Όμηρο, πόλη των Οιταίων Ομίλη της οποίας η θέση εικάζεται ότι ήταν κοντά στο χωριό, ίσως εκεί που είναι η Κεχριά¹³. Ο Φθιώτης ιστορικός Ι. Βορτσέλας¹⁴ όμως γράφει ότι αυτή η άποψη «…δεν στηρίζεται εις ιστορικήν τινά μαρτυρίαν διότι η πόλις Ομίλαι των Οιταίων εκείτο μάλλον ανατολικά της Υπάτης. Ορθότερον ίσως ηδύνατο να ονομασθεί Δήμος Ιναχαίων…»